Te Paemahana
Ka āta tirotiro i te taputapu ine-mahana, me ētahi horopaki e pā ana ki te paemahana. Ka whai wāhi atu ko te tau tōraro, te ōwehenga me te tuhi kauwhata. Ko ētahi wāhanga o tēnei kōwae ako he mea tiki atu i te kōwae ako reo Pākehā Cool Times With Heat.
- ka kōwhiri, ka whakamahi i te waeine e hāngai ana mō te roa, te horahanga, te rōrahi (kìtanga), te papatipu (taumaha), te paemahana, te koki me te wā;
- ka whakawhitiwhiti waeine māmā;
- ka whakamahi i ngā inenga tapa ki te whiriwhiri i te paenga me te horahanga o te tapawhā hāngai, me te rōrahi o te poro tapawhā hāngai;
- ka tuhi, ka whakamārama, ka whakamahi hoki i ngā momo wātaka me ngā mahere;
- ka mārama ki te whaitakenga o tētahi inenga.
- te whakamahi ine-mahana
- te tāpae whakaaro ki te take i pērā ai tētahi āhuatanga
- te whakahaere whakamātau
- te kimi mai i te huatango o tētahi tau tōraro me tētahi tau tōrunga
- te tuhi, ki te whakamārama hoki i tētahi kauwhata rārangi
|
scale
|
|
|
thermometer
|
|
|
line graph
|
|
|
kotimutu
|
flask (conical)
|
|
ngongo
|
tube
|
|
pae weherua o te ao
|
equator
|
|
temperature
|
|
|
paemahana mōkito
|
minimum temperature
|
|
paemahana mōrahi
|
maximum temperature
|
|
puru
|
bung
|
|
pūwāhi koropupū
|
boiling point
|
|
pūwāhi tio
|
freezing point
|
|
degrees
|
|
|
negative number
|
|
|
table (of data)
|
|
|
data display
|
|
|
whakamātau
|
experiment
|
|
whakaranu
|
mix
|
|
whārangi tukutuku
|
graph paper
|
Hei Tīmatanga
Ko te mahi tuatahi, he whakawhitiwhiti kōrero mō te ine-mahana.
- Hangaia tētahi ine-mahana, ka whakawhitiwhiti kōrero ai he pēhea te mahi a te ine-mahana.
Ngā tohutohu:
Rīngia he wai whai kano (whakamahia he kano kai) ki roto i tētahi kotimutu. Kuhuna he ngongo karaehe ka taupoki ai ki tētahi puru. Whakamahanatia te wai i roto i te ipu (mā te kōpai ki ō ringaringa, mā te ahi rānei). Ka piki atu te taumata o te wai i roto i te ngongo nā te mea ka rahi haere te wai ina whakamahanatia.

- Tirohia ētahi ine-mahana tūturu, ka whakawhitiwhiti kōrero ai mō te āwhata. Anei ētahi tauira pātai:
He aha te paemahana iti rawa e whakaaturia ana ki te āwhata?
Koirā te pae makariri rawa atu e taea ana te ine ki tēnei ine-mahana.
He aha te paemahana wera rawa atu o tēnei ine-mahana?
He aha ngā tohu e whakaaturia ana ki te āwhata o te ine-mahana?
Kāore pea e kitea ana ia tākiri, he mawhiti-tekau pea te whakaatu i ngā tākiri o te ine-mahana. (Tirohia te Whārangi Mahi 1,(PDF, 124KB) kei reira ētahi tauira ine-mahana hei tirotiro, hei mahi mā ngā ākonga)
He aha te tikanga o te 0º me te 100º.
Koirā ētahi pūwāhi matua o te āwhata ine-mahana. Ko te 0º te pūwāhi tio, arā, te wāhi e huri ai te wai hei tio. Ko te 100º te pūwāhi e koropupū ai te wai.
He aha te tikanga o ngā pūwāhi kei raro i te kore tākiri (0º)?
Koirā e tohu ana he makariri ake i te pūwāhi tio, pērā i te pae makariri o te whenua tio i te tonga o te ao.
- Whakahaerehia tētahi whakamātau kia kitea ai he pēhea te roa kia tau atu tētahi ine-mahana ki te paemahana tūturu o tētahi ipu wai.
Ngā tohutohu:
- Rīngia he wai ki roto i ētahi ipu e rua. Tētahi he wai mahana (mai i te kōrere wai mahana), tētahi he wai makariri, engari me rau atu anō ētahi poraka tio.
- Kuhuna te ine-mahana ki roto i te wai. Tirohia te paemahana o te wai i ia 5 hēkona, ka tuhi ai ki tētahi tūtohi pēnei:
te wā (hākona)
0
5
10
15
20
25
30
…
te wai mahana
16
31
38
41
43
44
44
…
te wai makariri
16
10
7
5
4
3
3
…
- Whakaaturia ngā inenga paemahana ki tētahi kauwhata rārangi, ka whakawhitiwhiti kōrero ai mō ngā whakakitenga.
He wā poto kia piki atu, kia heke iho rānei te paemahana o te ine-mahana ki te mahana o te wai. I muri i te 25 hēkona ka mutu te piki haere te heke haere rānei o te ine-mahana, ka tau atu ki te paemahana tūturu o te wai.
Hei Whakahīkoi i te Kaupapa
Whakatūria kia toru ngā pou mahi i te akomanga, kia toru anō ngā rōpū ākonga. Mō te roanga atu o te wiki, ka huri haere ngā ākonga ki ngā pou mahi e toru.
Pou Mahi 1 (PDF, 140KB)
Hoatu ki ngā ākonga tētahi tūtohi e whakaatu ana i ngā paemahana o ētahi tāone nui o te ao i tētahi rangi. Ko tā ngā ākonga he waitohu i ngā tāone ki tētahi mahere whenua, ka tuhi ai i te tāone me te paemahana. Kātahi ka whakawhitiwhiti whakaaro mō ngā take e rerekē ai te paemahana i tēnā tāone i tēnā, ā, ka whakaaturia ō rātou whakaaro ki ētahi whakaari raraunga. Me tono hoki ngā tamariki ki te whakamārama i tā rātou rautaki mō te tātai i te rerekētanga o te paemahana mōrahi me te paemahana mōkito o ngā tāone.
Pou Mahi 2 (PDF, 109KB)
Ko te mahi i konei, he tirotiro i te tere o te whakamātao o te wai. E rua ngā pātai hei āta tirotiro:
- He tere ake te whakamātao haere o tētahi ipu wai nui, o tētahi ipu wai iti rānei?
- He tere ake, he pōturi ake rānei te whakamātao haere o tētahi ipu wai mēnā ka tākaitia ki te nupepa.
I mua i te tīmatanga o ngā whakamātau, me whakawhiti kōrero mō ngā pātai e rua nei, ka whakatakoto ai i ētahi whakaaro.
Pou Mahi 3 (PDF, 101KB)
Ko te mahi i konei, he tirotiro i te paemahana mēnā ka whakaranua ētahi ipu wai e rua, tētahi he āhua wera, tētahi he āhua makariri. I mua i te whakamātau, me whakawhitiwhiti kōrero mō ēnei pātai nei, ka whakatakoto ai i ētahi whakaaro:
- E rua ngā ipu wai, he ōrite te rahi o te wai ki ia ipu. E 40º te mahana o te wai i tētahi o ngā ipu, e 20º i tētahi. Ina whakaranua ngā ipu wai e rua he aha te paemahana o te wai?
- E rua ngā ipu wai. E 40º te mahana o te wai i tētahi o ngā ipu, 100mL te rōrahi. E 20º te paemahana o te wai i te ipu tuarua, engari e 50mL te rōrahi. Ina whakaranua ngā ipu wai e rua he aha te paemahana o te wai?
I te mutunga o te wiki ka whakahuihui i ngā ākonga ki te whakaatu i ā rātou mahi, ki te whakawhitiwhiti i ngā whakaaro i hua mai.
| Attachment | Size |
|---|---|
| TePaemahanaWM1.pdf | 123.54 KB |
| TePaemahanaPouMahi1.pdf | 140.19 KB |
| TePaemahanaPouMahi2.pdf | 109.31 KB |
| TePaemahanaPouMahi3.pdf | 101.04 KB |
Similar Resources
Wā Toharite
Ka āta tirohia te tika o ētahi kīanga kōrero e pā ana ki te wā ka pau i te tangata ki te mahi i tētahi mahi i te roanga atu o ngā tau e ora ana ia. Ka whakahaere tūhuratanga tauanga, ka tātai hoki i tēnei mea te toharite.
Moni Taurewa, Moni Penapena
E hāngai ana tēnei kōwae ako ki te akoranga matihiko nei, Moni Taurewa, Moni Penapena. Ko tā te Moni Taurewa, Moni Penapena, he āwhina i ngā ākonga ki te tūhura i te tāpiri me te tango tau tōpū. Ko te horopaki o te pūtea pēke hei whakaatu i te tāpiri me te tango tau tōrunga, tau tōraro hoki. Ina, ko te moni taurewa he tau tōraro, ko te moni penapena he tau tōrunga, ā, ka whakaaturia hei pou kia kitea ai te hua o te whakapiki me te whakaheke i te moni taurewa, i te moni penapena rānei. Ka whiriwhiri hoki i te tapeke o te pūtea. E hāngai ana tēnei kōwae ako ki te Kaupae 7 o te Mahere Tau (Te Poutama Tau). Kei tēnei kōwae ako ētahi rapanga hei whiriwhiri tahi mā te kaiako me te ākonga mā te whakamahi i te akoranga matihiko, hei mahi wehe kē rānei mā te ākonga.
Taraiwa
E hāngai ana tēnei kōwae ako ki te rauemi matihiko nei, ‘Taraiwa: Rapanga Māmā’. Ko tā tēnei rauemi matihiko, he āwhina i te ākonga ki te tūhura pānga rārangi i waenganui i te tawhiti, te wā me te tere. Ka whakaaturia ngā pānga rārangi ki te kauwhata, ki te tūtohi anō hoki. E hāngai ana ki te Kaupae 7 o te Mahere Tau (Te Poutama Tau). Kei tēnei kōwae ako ētahi rapanga hei whakamahi mā te ākonga i te rauemi matihiko ‘Taraiwa’ hei whiriwhiri i te otinga.
Kia Tere
I tēnei kōwae ako, ka tirohia te ine, te whakaatu, me te whakatairite i te tere o tētahi waka, o tētahi tangata rānei. Ka whai wāhi mai ko te rārangi tau matarua me te kauwhata rārangi.



